اصطخرى نيز در مسالك الممالك راه سرخس تا مرو را شش منزل مىشمارد . « 96 » ناصر خسرو كه راه سرخس تا مرو را در ده روز پيموده در سفرنامهء خود مىنويسد : دوّم جمادى الآخر به شهر سرخس رسيديم ، از بصره تا سرخس سيصد و نود فرسنگ حساب كرديم ، از سرخس به « رباط جعفرى » و « رباط عمروى » و « رباط نعمتى » « 97 » كه آن هر سه رباط نزديك هم بر راه است بيامديم ، دوازدهم جمادى الآخر به شهر مروالرود رسيديم . « 98 » مرو مرو يكى از شهرهاى قديمى ايران و مهمترين شهر خراسان به شمار مىرفت ، بنابر گفتهء مقدسى و ياقوت حموى ، بنيانگذار مرو ، اسكندر بوده است . « 99 » شهر مرو را « مروز » هم گفته‌اند از اين رو منسوب به مرو را « مروزى » مىنامند . « 100 » مرو در واقع به دو شهر مرو عليا و مرو سفلى ، يا مرو كوچك و مرو بزرگ اطلاق مىشده است و به گفتهء اصطخرى مرو بزرگ را « مرو شاهيجان » مىخواندند و علت اين بود كه با مروالرود كه مرو كوچك بود اشتباه نشود . « 101 » هر دو مرو ( مرو شاهيجان و مرو رود ) توسط احنف بن قيس در سال 22 هجرى فتح شد . « 102 » حافظ ابرو در جغرافياى خود مىنويسد : مرو از شهرهاى قديم خراسان است كه در هامونى افتاده چنان كه از هيچ طرف كوه ننمايد و قهندز آن را طهمورث بنا نهاد و ربض شهر مقدار يك فرسنگ در يك فرسنگ است . زمين مرو ،

--> ( 96 ) - اصطخرى ، مسالك الممالك ، ص 222 . ( 97 ) - « نعيمى » هم آمده است . ( 98 ) - ناصر خسرو ، سفرنامه ، ص 172 . ( 99 ) - مقدسى ، احسن التقاسيم ، ص 398 ؛ ياقوت حموى ، معجم البلدان ، 5 / 113 . ( 100 ) - ر . ك . به : فرهنگ آنندراج ، و برهان قاطع ، مادهء مرو . ( 101 ) - اصطخرى ، مسالك الممالك ، ص 205 . ( 102 ) - بلاذرى ، فتوح البلدان ، ص 281 ؛ يعقوبى ، البلدان ، ص 55 ؛ ابن اثير ، تاريخ الكامل ، 3 / 33 ؛ خوافى ، مجمل فصيحى ، 1 / 131 . فتح مرو را به هاشم بن نعمان باهلى كه در زمان عثمان و در سال سى و يك از طرف عبد اللّه بن عامر براى اين كار گماشته شده بود نيز نسبت داده‌اند .